Medisch onderwerp: Ontstoken traanzak (dacryocystitis)

Inleiding

Dacryocystitis is een ontsteking van de traanzak. De ontsteking kan acuut verlopen of chronisch. Acute ontsteking komt het meest voor op oudere leeftijd, maar kan ook bij baby’s optreden als gevolg van een vertraagde opening van de traanbuis.

Oorzaak

Dacryocystitis is meestal is het gevolg van een verstopping van de traanbuis waarlangs de tranen naar de neus afgevoerd worden. Normaal gesproken bevinden zich namelijk (doorgaans onschuldige) bacteriën op het slijmvlies van het oog en de neus. Als de traanwegen doorgankelijk zijn, worden de bacteriën samen met de tranen continue afgevoerd naar de neus en krijgen ze daardoor niet de kans om zich te vermenigvuldigen. Bij een verstopping van de traanbuis kunnen de bacteriën niet weg uit de traanzak, waardoor ze zich ongehinderd kunnen vermenigvuldigen. Er ontstaat een acute ontsteking van de traanzak. Indien ontstekingen van de traanzak regelmatig terugkeren, of een vernauwing van de traanbuis een sluimerende ontsteking veroorzaakt spreekt men van een chronische dacryocystitis.

De reden van de verstopping van de traanbuis kan bij volwassenen een eerdere ontsteking zijn maar vaak wordt geen oorzaak gevonden. Bij baby’s is een vertraagde ontwikkeling van de traanbuis meestal de oorzaak. Bij sommige kinderen kan het tot een jaar duren voor de traanbuis volledig doorgankelijk is. In die tijd bestaat dus gevaar voor een acute ontsteking van de traanzak.

Verschijnselen

De verschijnselen van een acute dacryocystitis en een chronische dacryocystitis zijn niet hetzelfde.

Verschijnselen bij een acute dacryocystitis
Bij een acute dacryocystitis ontstaat plots een abces; dat is een pijnlijke rode zwelling onder de huid in de binnenste ooghoek. De pijn kan uitstralen naar de neus, de kin, de tanden en het aangezicht. Soms breekt het abces vanzelf open door de huid. Het oog traant doordat de tranen niet meer afgevoerd worden. Het oogwit kan rood zijn en de oogleden gezwollen.

Verschijnselen bij een chronische dacryocystitis
Bij een chronische dacryocystitis zijn er vooral klachten van een tranend oog of van een regelmatig terugkerende ontsteking van het oogbindvlies (conjunctivitis ). Ter hoogte van de binnenste ooghoek kan een zwelling optreden waaruit bij druk viezigheid (slijm of pus) in de ooghoek tevoorschijn kan komen.

Diagnose

De diagnose wordt meestal gesteld op basis van de typische pijnlijke rode zwelling in de ooghoek aan de neuskant. De arts zal beoordelen of er tekenen zijn dat de ontsteking zich heeft uitgebreid heeft naar de omgevende weefsels. Pas wanneer de acute ontstekingverschijnselen duidelijk voorbij zijn, kunnen testen gedaan worden om de doorgankelijkheid van de traanwegen te beoordelen.

Behandeling

Een acute ontsteking van de traanzak wordt behandeld met antibiotica. Meestal worden ze in de vorm van tabletten toegediend. Bij ernstige uitbreiding van de ontsteking (bijvoorbeeld naar oogkas of hersenvliezen) is ziekenhuisopname nodig om de antibiotica intraveneus te kunnen toedienen. Lokale antibiotica in de vorm van druppels en zalf worden gegeven om het oog te beschermen.

Pijnstillers zoals paracetamol of ibuprofen kunnen nodig zijn. Warme droge kompressen kunnen helpen om het abces sneller te laten rijpen. Bij een zeer pijnlijke zwelling kan de pijn soms verlicht worden door de pus te evacueren. Dit gebeurt door in de traanzak te prikken en de pus met een spuitje weg te zuigen.

Na genezing van een acute ontsteking is raadzaam de verstopte traanbuis operatief te openen omdat de ontsteking anders vroeg of laat weer terugkomt.

Bij een chronische ontsteking van de traanzak is het eveneens verstandig om de verstopping van de traanweg chirurgisch te verhelpen, met name wanneer zich afscheiding in de traanzak blijft ophopen.

Prognose

Dacryocystitis kan met een aantal complicaties gepaard gaan. Dit zijn:

Traanzakfistel
Wanneer het abces in de ooghoek blijft groeien, kan er zo veel pus en traanvocht inkomen dat hij barst. Er is dan dus een gangetje in de huid ontstaan dat uitkomt in de holte, dit heet een traanzakfistel.

Uitbreiding van de ontsteking
Vooral bij kinderen bestaat het gevaar dat de ontsteking zich onderhuids uitbreidt naar de omgevende weefsels (zoals de oogkas of zelfs de hersenvliezen). Bij een ontsteking van de oogkas kan het oog uitpuilen, dubbelzien optreden en het gezichtsvermogen aangetast worden. Bij uitbreiding naar de hersenvliezen kan hoge koorts, hoofdpijn en nekstijfheid optreden.
Als dit gebeurt mag niet worden afgewacht, omdat het dan mogelijk is dat de bacteriën die in de opgezwollen traanzak zitten, uiteindelijk in het bloed terechtkomen (bloedvergiftiging). Omdat dit laatste een gevaarlijke situatie is, moet dit worden voorkomen.

Meer informatie

Informatie van het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap
www.oogheelkunde.org

Informatie van het Oogcentrum Deventer
www.oogartsen.nl