Medisch onderwerp: Spataders met complicaties

Inleiding

Aderen zijn de bloedvaten die zorgen voor de terugstroom van het bloed naar het hart. Er wordt van spataders gesproken wanneer duidelijk zichtbare blauwe en verdikte, meestal kronkelig verlopende, aderen aanwezig zijn.

De meeste spataders zijn klein tot middelgroot en veroorzaken geen of weinig klachten. Wel kunnen ze cosmetisch storend zijn. De zeer kleine spataders worden ook wel Besenreiser of takkenbosvenen genoemd. Grote spataders ziet men vooral aan de binnenzijde van het bovenbeen.

Complicaties bij spataders

Een complicatie van spataders is het ontstaan van een open been (ulcus cruris). Dit is een wond aan het (onder)been die niet of nauwelijks wil genezen. De wond is vaak met een geel beslag of een korst bedekt. Soms is de wond bedekt met dode huid (necrose) in de vorm van een zwart vlies.

Een andere complicatie is een infectie. Een dergelijke infectie kan worden veroorzaakt door bacteriën (zoals hemolytische streptokokken of Staphylococcus aureus), schimmels, zoals candida albicans, of door virussen. Ook kan een steriele ontsteking ontstaan, als gevolg van plaatselijke irritatie. Bij infectie of irritatie wordt de spatader rood en pijnlijk. Ook de huid eromheen kan geprikkeld zijn. Dit wordt cellulitis genoemd (een infectie van het onderhuidse bindweefsel zonder pusvorming).

Oorzaken van een open been

Een open been kan worden veroorzaakt doordat de aanvoer of de afvoer van bloed onvoldoende is. Bij onvoldoende aanvoer door de slagaders is onvoldoende zuurstof beschikbaar voor de huid. Deze aandoening ziet men onder meer als gevolg van roken, diabetes, of door micro-embolieën (dit zijn zeer kleine stukjes van een stolsel, elders ontstaan en met het bloed meegevoerd).

Onvoldoende afvoer door de aders kan ontstaan door een gebrekkige werking van de kleppen in de aders. Deze kleppen zorgen er normaal gesproken voor dat het bloed niet teruglekt. Bij elke samentrekking van de kuitspieren wordt bloed in de aderen omhooggestuwd in de richting van het hart. Wanneer de kleppen stuk zijn, zakt het bloed steeds weer terug in de benen en staat er een hoge druk op de kleine aderen en kunnen spataders ontstaan. Tevens ontstaat er stuwing in het gebied van waaruit zuurstofarm bloed afgevoerd had moeten worden, waardoor op die plaats te weinig aanbod van zuurstofrijk bloed kan plaatsvinden. Door dit zuurstoftekort kunnen wondjes ontstaan. Deze afwijkingen in de aders zijn meestal van blijvende aard. Als de kleppen in de aderen eenmaal kapot zijn, kunnen ze niet meer herstellen.

Verschijnselen van een open been

Kenmerkend voor een open been is een oppervlakkige en pijnlijke wond als gevolg van het blootliggen van zenuwuiteinden.

Behandeling van open been

Bij de behandeling van het open been is het van belang de wond goed te verzorgen en de kans op een nieuwe wond te voorkomen. Bij de verzorging van de wond moet gelet worden op de aard van de wond; deze kan droog, nat of vies zijn.

Een vieze wond zal ontdaan moeten worden van dode huidresten en het gele beslag op de wond. Als de wond schoon is, kan deze met zinkzalf of speciaal vochtabsorberend verband worden verzorgd. Een enkele keer is een huidtransplantatie nodig.

Verder worden speciale zwachtels aangelegd, ter bevordering van de bloedafvoer vanuit het been naar het hart. Hierdoor ontstaat minder druk in de bloedvaten, waardoor de doorbloeding van de huid kan verbeteren. Wonden die veroorzaakt worden door een falend slagadersysteem mogen niet te strak gezwachteld worden om te voorkomen dat de bloedaanvoer nog verder in de knel komt.

Om te voorkomen dat (opnieuw) een open been ontstaat, is het raadzaam elastische steunkousen te dragen. Ook deze bevorderen de terugstroom van bloed uit de benen naar het hart. Daarnaast is veel beweging zinvol; vooral duursporten waarbij de benen veel gebruikt worden zijn aan te bevelen, zoals wandelen, fietsen en zwemmen. Bij het fietsen en wandelen dienen de steunkousen gedragen te worden voor een optimaal effect. Ook dient men te letten op goed schoeisel, waarbij hoge hakken onverstandig zijn, omdat die de functie van de spierpomp belemmeren. Lang staan en zitten met de benen omlaag moet men zoveel mogelijk vermijden.

Diagnose van een infectie

De diagnose van een infectie van spataders wordt gesteld bij een lichamelijk onderzoek. Soms is aanvullend diagnostisch onderzoek nodig zoals het maken van een kweek waarbij zeer precies de verwekker van de infectie kan worden aangetoond waarna een gerichte therapie mogelijk wordt. Ook moet onderzocht worden of iemand aan andere ziektes lijdt die de oorzaak voor een verminderde doorbloeding in de benen kunnen zijn, zoals diabetes.

Behandeling van infectie

Meestal kan men bij steriele infecties (of irritatie) van spataders volstaan met:

• het been hoog leggen;
• koelen;
• rusten;
• pijnstilling.

In uitzonderlijke gevallen kan een antibioticumkuur of een antischimmel-behandeling naar aanleiding van de resultaten van een kweek nodig zijn.

Behandeling in de toekomst

In Engeland wordt onderzoek gedaan naar het gebruik van kunstklepjes in de aderen. Ook wordt onderzoek gedaan naar transplantatie van klepjes en zijn er experimentele behandelingen waarbij geprobeerd wordt aderklepjes die slechts gedeeltelijk stuk zijn, weer te repareren.

Meer informatie

Informatie van Nederlandse huidartsen
www.huidinfo.nl

Angle, N. & Bergan, J.J., (1997 5 April), Chronic venous ulcer, BMJ, vol.314, pp. 1019.

Baldursson, B.T., Beitner, H., & Syrjanen, S. (2000 Jun), Human papillomavirus in venous ulcers with and without squamous cell carcinoma, Archives of Dermatological Research, vol. 292, no. 6, pp. 275-8.

Guerrini, S., Lualdi, P., & Biffignandi, P. (1999), Treatment of venous leg ulcers with 5% amikacin gel: phase IV trial. International Journal of Clinical Pharmacological Research, vol.19, no. 1, pp. 35-8.

Hansson, C., Faergemann, J. & Swanbeck, G. (1987), Fungal infections occurring under bandages in leg ulcer patients Acta dermato-venereologica, vol. 67, no. 4, pp. 341-5.

Laudanska, H. & Gustavson, B. (1988 Nov-Dec), In-patient treatment of chronic varicose venous ulcers. A randomized trial of cadexomer iodine versus standard dressings, Journal of International Medical Research, vol. 16, no. 6, pp. 428-35.

Samson, R.H. (1993 Jan) Compression stockings and non-continuous use of polyurethane foam dressings for the treatment of venous ulceration. A pilot study. Journal of Dermatology, Surgery and Oncology, vol.19, no. 1, pp. 68-72.

Scurr, J.H., Coleridge-Smith, P.D. (2000), Venous disorders, in: Russell, R.C.G., Williams, N.S. & Bulstrode, C.J.K. (eds.), Bailey & Love's short practice of surgery, 23rd Ed, Arnold, London.